U metalskoj industriji, gdje svaka operacija – od rada presa i CNC mašina do peći – direktno utiče na energetski bilans, „Vendom“ iz Laktaša napravio je ključan iskorak. Implementacijom softverske platforme za praćenje i analizu potrošnje električne energije, ova kompanija je prešla sa paušalnog praćenja na digitalni monitoring u realnom vremenu, osiguravajući sebi bolju poziciju za planiranje i rješavanje eventualnih problema.
Za kompaniju koja je u 2024. godini ostvarila prihod od 34 miliona KM i koja zapošljava 161 radnika, energetska efikasnost nije samo pitanje ekologije, već direktan uticaj na cijenu proizvoda.
„Za nas digitalizacija nije sama sebi cilj. Ona treba da nam omogući da bolje razumijemo vlastite procese, donosimo kvalitetnije odluke i budemo efikasniji i odgovorniji prema resursima koje koristimo“, kaže Jelena Mihajlović, projekt menadžerka u kompaniji „Vendom“.
Od nevidljivih gubitaka do precizne kontrole
Prije implementacije projekta, izazov je bio u nedostatku podataka u realnom vremenu.
„Potrošnju smo pratili kroz mjesečne račune, ali nismo imali dovoljno precizan uvid u to kada, gdje i zbog čega dolazi do povećane potrošnje. U sistemu sa velikim brojem mašina, takav način praćenja otežava prepoznavanje gubitaka“, ističe Mihajlovićeva.
Sada je proces u potpunosti digitalizovan. Implementacijom novog digitalnog sistema, „Vendom“ je postigao 100% obuhvat praćenja ključnih proizvodnih linija i mašina, čime je uspostavljena potpuna digitalna osnova za upravljanje energijom a zaposlenima ubrzan i olakšan proces rada. Danas menadžment kompanije raspolaže sa:
- Centralnim dashboard sistemom za vizualizaciju podataka u realnom vremenu.
- Automatskim alarmnim sistemom koji trenutno obavještava o prekoračenjima pragova potrošnje.
- Istorijskom bazom podataka koja omogućava analizu trendova i poređenje potrošnje između mašina, uz 100% realizovanu funkcionalnost automatskog generisanja energetskih izvještaja, što je temelj za identifikaciju neefikasnih procesa.
Rezultati koji mijenjaju poslovanje
Zahvaljujući ovom sistemu, „Vendom“ sada precizno prati ključne pokazatelje kao što su kWh po jedinici proizvoda i tCO₂e po jedinici proizvoda. Konačni efekti projekta na smanjenje specifične potrošnje energije i emisija CO₂ još se ne mogu kvantitativno potvrditi na osnovu predmetnog izvještaja, jer je sistem tek pušten u rad. Za procjenu ovih efekata potrebno je obezbijediti dovoljan period kontinuiranog prikupljanja podataka i poređenje sa početnim stanjem (baseline), ali sistem stvara osnovu da se identifikuju energetski intenzivni procesi i dugoročno optimizuje korištenje resursa, uz procijenjeno smanjenje potrošnje električne energije i emisija CO₂ u rasponu od 5% do 10%.
„Danas imamo potpuno drugačiju situaciju. Možemo pratiti ponašanje sistema, uočiti odstupanja i analizirati potrošnju pojedinih dijelova proizvodnog procesa. To je važna promjena jer više ne reagujemo tek kada dobijemo račun za električnu energiju, već informacije koristimo kao osnov za donošenje odluka“, navodi Mihajlovićeva.
Održivost kao konkurentska prednost
Na evropskom tržištu, gdje „Vendom“ plasira značajan dio svojih čeličnih konstrukcija i sistema za zbrinjavanje otpada, podaci koji pokazuju smanjenje potrošnje električne energije i emisija CO₂ postaju ključni.
„Inostrani partneri sve više traže informacije o načinu proizvodnje i uticaju na okoliš. Kvalitetno upravljanje energijom je naša priprema za buduće zahtjeve tržišta, poput CBAM regulative“, dodaje Jelena Mihajlović iz kompanije „Vendom“.
Uz podršku Privredne komore Republike Srpske i konsultantskog tima, „Vendom“ je uspješno prošao kroz šest faza implementacije – od pripreme i popisa mašina, do integracije mjernih tačaka i puštanja sistema u rad.
Sve navedeno realizovano je u okviru projekta „Digitalno održiva zelena tranzicija malih i srednjih preduzeća u RS – DiGreenSMEs“, koji implementira Privredna komora Republike Srpske (@privrednakomorars) kroz Inicijativu EU za razvoj privatnog sektora u BiH. Projekat se realizuje uz finansijsku podršku Evropske unije i Vlade Savezne Republike Njemačke, a dio je šireg GIZ-ovog programa „Održivi ekonomski razvoj i promocija zapošljavanja (SEDEP) u BiH“.
